Kuyumcuda neredeyse her hesap aynı soruyla başlar: bu parçanın içinde ne kadar saf altın var? Has, milyem ve ayar kavramlarını doğru kullandığınızda satış fiyatı, hurda alışı ve cari bakiyesi tutarlı olur. Bu yazıda temel formülleri, sık kullanılan ayarların milyemlerini ve işçiliğin fiyata nasıl eklendiğini örneklerle anlatıyoruz.
Ayar, milyem ve has ne demek?
- Ayar, altının saflığını 24 üzerinden gösterir. 24 ayar saf altına, 14 ayar ise 24 parçanın 14'ünün altın olduğu alaşıma karşılık gelir.
- Milyem, saflığı bin üzerinden gösterir. 585 milyem, parçanın binde 585'inin saf altın olduğu anlamına gelir.
- Has, parçadaki saf altın miktarıdır ve gram olarak ifade edilir.
Günlük hesaplarda ayar bir etikettir; hesabı yapan değer milyemdir.
Has hesabı
Has miktarı şu formülle bulunur:
has = net gram × milyem ÷ 1000
Örnek: 10 gram 22 ayar (916) bir bileziğin has karşılığı: 10 × 916 ÷ 1000 = 9,160 gram has
Burada "net gram" önemlidir. Taşlı bir parçada taş ağırlığı brüt ağırlıktan düşülür; has, taşsız net ağırlık üzerinden hesaplanır.
Has karşılığını bulduktan sonra TL değerini has fiyatıyla çarparak elde edersiniz. 9,160 gram has, has fiyatı 4.000 TL ise 36.640 TL eder. Hızlı hesap için has ve milyem hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz.
Milyem neden ayardan hesaplanmaz?
Kâğıt üzerinde milyemi ayardan türetmek kolay görünür: 14 ÷ 24 × 1000 = 583,3. Ancak kuyumculukta 14 ayar için kullanılan değer 585'tir. Benzer şekilde 22 ayar için teorik değer 916,7 iken kullanılan değer 916'dır.
Bunun birkaç nedeni vardır:
- Sektörde her ayar için yerleşmiş bir milyem vardır; toptancı, atölye ve rafineri bu değerle çalışır.
- Aynı ayarda üretilen iki parçanın gerçek saflığı farklı olabilir. Özellikle hurdada tahlil sonucu, beyan edilen ayardan ayrılabilir.
- Teorik değerle hesap yapan biriyle kullanılan değerle hesap yapan biri arasında her işlemde küçük farklar oluşur ve bu farklar zamanla birikir.
Bu yüzden milyemi ayardan hesaplamak yerine kategoriniz için tanımladığınız milyemi kullanın. Tahlil ya da toptancı farklı bir değer veriyorsa o değeri esas alın.
Sık kullanılan ayarlar ve milyemleri
| Ayar | Teorik değer | Kullanılan milyem | 1 gramın has karşılığı |
|---|---|---|---|
| 8 ayar | 333,3 | 333 | 0,333 g |
| 14 ayar | 583,3 | 585 | 0,585 g |
| 18 ayar | 750,0 | 750 | 0,750 g |
| 21 ayar | 875,0 | 875 | 0,875 g |
| 22 ayar | 916,7 | 916 | 0,916 g |
| 24 ayar (has) | 1000,0 | 995 | 0,995 g |
Tablodaki değerler yaygın kullanımdır. Tam listeyi ayar ve milyem tablosunda bulabilirsiniz.
İşçilik türleri
Satış fiyatı iki kısımdan oluşur: has bedeli ve işçilik. Has bedeli her zaman aynı şekilde hesaplanır:
has bedeli = net gram × milyem ÷ 1000 × has satış fiyatı
İşçilik ise üç farklı biçimde tanımlanabilir:
| İşçilik türü | Nasıl eklenir? | Formül |
|---|---|---|
| Milyem | Has olarak eklenir, has fiyatıyla değerlenir | net gram × işçilik milyemi ÷ 1000 × has satış fiyatı |
| TL / gram | Gram başına sabit TL | net gram × işçilik TL |
| Yüzde | Has bedelinin yüzdesi | has bedeli × işçilik yüzdesi ÷ 100 |
Milyem olarak tanımlanan işçilik altın fiyatıyla birlikte hareket eder; TL/gram işçilik ise fiyat değişse de sabit kalır. Hangisini kullanacağınız ürün grubunuza ve toptancınızla çalışma şeklinize bağlıdır.
Örnek: 5 gram 22 ayar bilezik
Varsayımlar: net ağırlık 5,00 g, milyem 916, has satış fiyatı 4.000 TL/g (örnek değerdir).
Has bedeli: 5,00 × 916 ÷ 1000 = 4,580 g has 4,580 × 4.000 = 18.320,00 TL
Üç işçilik türüyle satış fiyatı:
| İşçilik | Hesap | İşçilik tutarı | Satış fiyatı |
|---|---|---|---|
| 30 milyem | 5,00 × 30 ÷ 1000 = 0,150 g has × 4.000 | 600,00 TL | 18.920,00 TL |
| 120 TL / gram | 5,00 × 120 | 600,00 TL | 18.920,00 TL |
| %3 | 18.320,00 × 3 ÷ 100 | 549,60 TL | 18.869,60 TL |
Bu tutar KDV dahil satış fiyatı olarak düşünülür. Altın ziynet eşyasında KDV, has bedeli düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden hesaplanır; ayrıntılar için KDV özel matrah rehberimize bakabilirsiniz. Kendi değerlerinizle denemek için işçilik ve satış fiyatı hesaplayıcısını kullanın.
Hurda alışında has ve kesinti
Müşteriden hurda aldığınızda hesap satışın tersidir: önce has karşılığı, sonra kesinti, sonra ödenecek tutar.
- Net gram: brüt ağırlıktan taş ve altın dışı parçalar düşülür.
- Milyem: müşterinin beyan ettiği ayarın milyemi ya da tahlil sonucu kullanılır.
- Has: net gram × milyem ÷ 1000
- Kesinti: anlaşılan eritme payı veya fire has üzerinden yüzde olarak düşülür.
- Ödenecek tutar: kesinti sonrası has × has alış fiyatı
Örnek: 12 gram 14 ayar hurda
Varsayımlar: net 12,00 g, beyan milyemi 585, kesinti %2, has alış fiyatı 3.950 TL/g (örnek değerdir).
- Has: 12,00 × 585 ÷ 1000 = 7,020 g
- Kesinti sonrası has: 7,020 × 0,98 = 6,8796 g
- Ödenecek tutar: 6,8796 × 3.950 = 27.174,42 TL
Aynı parçanın tahlili 570 milyem çıksaydı has karşılığı 12,00 × 570 ÷ 1000 = 6,840 g olurdu. Beyan ile tahlil arasındaki 0,180 g fark, hurda alışında neden dikkatli olmanız gerektiğini gösterir. Bu yüzden beyan milyemini ve tahlil milyemini ayrı kaydetmek, farkı sonradan görebilmenizi sağlar.
Hesabı denemek için hurda altın hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz.
Yuvarlama ve hassasiyet
- Has miktarını ara adımlarda yuvarlamayın; yukarıdaki örnekte 6,8796 g değeri tam hâliyle fiyatla çarpılmıştır.
- Yuvarlamayı yalnızca son tutarda, kuruş hassasiyetinde ve yarım yukarı kuralıyla yapın.
- Gösterimde gram için 2, has için 3 ondalık yeterlidir; ancak kayıtta daha yüksek hassasiyet tutmak farkların birikmesini önler.
Hasvero'da bu hesaplar
Hasvero'da milyem ana kategori tanımından gelir; ayardan türetilmez. Satışta işçilik, ürün, alt kategori, ana kategori ve dükkân varsayılanı sırasıyla bulunur ve alan dolu gelir; isterseniz değiştirirsiniz. Has fiyatı sizin fiyat kurallarınızla hesaplanır ve belgeye dondurulur; belgeyi sonradan açtığınızda o günün fiyatını görürsünüz.
Hurda alışında beyan ve tahlil milyemi ayrı tutulur, ekspertiz bilgileri belgeye bağlanır. Ayrıntılar için hurda ve eritme ile cari ve has sayfalarına göz atabilirsiniz.
