Kuyumculuk, yüksek tutarlı ve çoğu zaman nakit işlemlerin yapıldığı bir iş koludur. Bu yüzden mevzuat kuyumcuları suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi açısından yükümlü gruplar arasında sayar ve tezgâhta bazı kontrolleri zorunlu kılar. Bu yazıda kimlik tespiti, nakit ve fatura sınırları, şüpheli işlem bildirimi ve kişisel verilerin korunması konularındaki temel kavramları anlatıyoruz.
Tutarlar neden bu yazıda yok?
Aşağıda sözü geçen sınırların hepsi mevzuatla belirlenir ve dönem dönem, çoğunlukla yıllık olarak güncellenir. Bir yıl geçerli olan tutar ertesi yıl değişebilir; bazı düzenlemelerin yürürlük tarihi ve kapsamı da farklı kaynaklarda farklı aktarılabilir.
Bu nedenle bu yazıda tutar vermiyoruz. Güncel değerleri her zaman resmî kaynaklardan kontrol edin:
- MASAK (Mali Suçları Araştırma Kurulu): kimlik tespiti ve şüpheli işlem bildirimi
- Gelir İdaresi Başkanlığı: fatura düzenleme sınırı, e-Arşiv ve e-Fatura yükümlülükleri
- Resmî Gazete: yürürlüğe giren kanun, yönetmelik ve tebliğler
Uygulamaya ilişkin yorumlar için mali müşavirinizle görüşmeniz sağlıklı bir yoldur.
Kimlik tespiti
Kuyumcular, belirli bir tutarın üzerindeki işlemlerde müşterinin kimliğini işlem yapılmadan önce tespit etmekle yükümlüdür. Kimlik tespiti, müşterinin adı, kimlik numarası ve kimlik belgesi gibi bilgilerin alınması ve belgeyle doğrulanması anlamına gelir.
Dikkat edilmesi gereken noktalar:
- Sınır işlem başına bakılmaz. Bir işlemin tutarı sınırın altında kalsa bile, bağlantılı işlemlerin toplamı sınırı aşıyorsa kimlik tespiti gerekir.
- Sürekli iş ilişkisinde (örneğin düzenli çalıştığınız bir toptancı ya da kurumsal müşteri) tutar gözetilmeksizin kimlik tespiti yapılır.
- Alış da satış kadar önemlidir. Müşteriden altın ya da hurda alırken de aynı kurallar geçerlidir.
- Kimlik sonradan tamamlanmaz. Tespit işlemden önce yapılmalıdır.
Bağlantılı işlemler
Bağlantılı işlem, bir müşterinin kısa aralıklarla yaptığı ve bir bütünün parçası gibi görünen işlemlerdir. Örneğin sınırın hemen altında kalacak şekilde aynı gün ya da birkaç gün arayla yapılan satışlar, toplamda sınırı aşıyorsa ayrı ayrı değil, birlikte değerlendirilir.
Tezgâhta sık görülen bir durum da karma işlemdir: müşteri hurda verir, karşılığında yeni bir ürün alır. Böyle bir işlemde verilen ve alınan tarafın birlikte değerlendirilmesi, riskinizi azaltır.
Nakit ödeme sınırı
Kıymetli maden alım satımında belirli bir tutarın üzerindeki ödemelerin nakit yerine banka havalesi, EFT ya da kartla yapılmasını öngören düzenlemeler gündeme gelmektedir. Böyle bir sınır yürürlükteyse, sınırın üzerindeki kısmın nakit dışında bir yolla ödenmesi ya da tahsil edilmesi gerekir.
Uygulamada şunlara dikkat edin:
- Sınırın hangi işlemleri kapsadığını (satış, alış, hurda alışı) güncel düzenlemeden kontrol edin.
- Bir işlemi parçalara bölerek nakit sınırının altında tutmak, hem mevzuat hem de şüpheli işlem açısından risk oluşturur.
- Kart tahsilatını yalnız işletmenize ait POS cihazıyla yapın.
Fatura düzenleme sınırı
Vergi Usul Kanunu, belirli bir tutarın üzerindeki satışlarda fatura düzenlenmesini zorunlu kılar. Kuyumcular için bu sınır, genel sınırdan farklı belirlenmiştir. Sınırın altındaki satışlarda perakende satış fişi yeterli olabilir; sınırın üzerinde ise fatura düzenlenmelidir.
Dikkat edilecek noktalar:
- Faturalar giderek artan ölçüde elektronik düzenlenmektedir. İşletmenizin e-Arşiv ya da e-Fatura kapsamında olup olmadığını mali müşavirinizle kontrol edin.
- Alıcı e-Fatura mükellefiyse belge e-Fatura, değilse e-Arşiv fatura olarak düzenlenir.
- Bir satışı birden fazla fişe bölerek sınırın altında tutmak uygun değildir.
- Bireyden hurda alışında gider pusulası düzenlenir.
- Altın ziynet eşyası satışında KDV'nin özel matrahla hesaplandığını unutmayın. Ayrıntılar için KDV özel matrah rehberimize bakabilirsiniz.
Şüpheli işlem bildirimi
Şüpheli işlem bildiriminde tutar sınırı yoktur. Bir işlemin kaynağının yasa dışı olabileceğinden ya da amacının olağan dışı olduğundan şüphelenirseniz, tutarı ne olursa olsun MASAK'a bildirmeniz gerekir. Bildirim MASAK'ın çevrim içi sistemi üzerinden, mevzuatta belirlenen süre içinde yapılır.
MASAK'ın kuyumcular için yayımladığı rehberde örnek şüpheli işlem tipleri yer alır. Tezgâhta dikkat etmeniz gereken bazı işaretler:
- İşlemin sınırın hemen altında kalacak şekilde parçalara bölünmesi
- Aynı müşterinin sınıra yakın tutarlarda tekrar tekrar nakit işlem yapması
- Müşterinin kimlik vermekten kaçınması ya da işlemden vazgeçmesi
- Müşterinin mesleği ve profiliyle uyumsuz yüksek tutarlı işlemler
- Başkası adına işlem yapıldığı izlenimi
Bildirim yaptığınızı müşteriye ya da üçüncü kişilere açıklamamanız gerekir.
Kayıtların saklanması
Kimlik tespitine ilişkin belgeler, işlem kayıtları ve bildirimlerle ilgili belgeler, mevzuatta belirlenen süre boyunca saklanmalı ve istendiğinde ibraz edilebilmelidir. Vergi mevzuatının saklama süresi ile MASAK mevzuatının saklama süresi farklı olabilir; uzun olan süreyi esas almak güvenli bir yaklaşımdır.
KVKK ve kimlik fotokopileri
Kimlik tespiti sırasında aldığınız bilgiler kişisel veridir ve Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamındadır.
- Müşteriye aydınlatma metni sunun. Kanuni yükümlülükten kaynaklanan işlemler için açık rıza gerekmeyebilir; pazarlama gibi başka amaçlar için ayrı açık rıza alın.
- Kimlik fotokopilerini kilitli olmayan bir çekmecede ya da herkesin erişebildiği bir klasörde tutmayın. Dijital kopyalar şifreli saklanmalı, yalnız yetkili kişiler erişebilmelidir.
- Saklama süresi dolan kişisel verileri imha edin ya da anonim hâle getirin; ancak yasal olarak saklanması gereken belge ve defter kayıtlarını silmeyin.
- İşletmenizin VERBİS kaydı yükümlülüğünü kontrol edin. Çalışan sayısı az olsa bile, altın stoku nedeniyle bilanço büyüklüğü muafiyet sınırını aşabilir.
Hasvero bu kontrolleri nasıl yönetir?
Hasvero'da bu kontroller satış ve alış akışının içindedir; ayrı bir ekranda hatırlamanız gerekmez.
- Eşikler parametre olarak yönetilir. Kimlik tespiti sınırı, nakit sınırı ve fatura sınırı yazılımın içine gömülü değildir; platform tarafından mevzuata göre güncellenir, kod değişikliği gerekmez. Yürürlüğü henüz teyit edilmemiş bir kural kapalı başlar ve teyit edildiğinde açılır.
- Daha sıkı değer seçebilirsiniz. İşletmeniz kimlik tespiti için mevzuattakinden daha düşük bir sınır belirleyebilir.
- Kimlik tespiti aşılamaz. Kimlik gereken bir işlem, müşterinin kimlik bilgileri girilmeden onaylanamaz. Bağlantılı işlemler birlikte değerlendirilir; tezgâhtaki karma işlem de bir bütün olarak sayılır.
- Nakit sınırı aşıldığında tezgâh uyarır ve uygun ödeme yöntemini ister. Yetkili bir kullanıcı gerekçe yazarak devam edebilir; bu karar raporlanır.
- Fatura sınırı aşıldığında belge "fatura zorunlu" olarak işaretlenir ve e-Arşiv ya da e-Fatura akışına alınır. Fişin bölünmesine karşı uyarı verilir.
- Şüpheli işlem kullanıcı tarafından işaretlenebilir; sistem de parçalı işlem ve tekrarlayan nakit gibi örüntüler için uyarı üretir. Bildirim süresi için sayaç ve hatırlatma tutulur, bildirime esas rapor hazırlanır. Bildirimi MASAK sistemi üzerinden siz yaparsınız.
- Kimlik fotokopileri şifreli ek olarak saklanır. Saklama süresi dolan müşterilerin kişisel bilgileri maskelenir; belge ve defter kayıtları değişmez.
Ayrıntılar için MASAK ve uyum ile e-Fatura ve özel matrah sayfalarına göz atabilirsiniz.
Kısa kontrol listesi
- Güncel kimlik tespiti, nakit ve fatura sınırlarını resmî kaynaklardan öğrenin ve yıl başında yeniden kontrol edin.
- Personelinize bağlantılı işlem ve işlem bölme konusunu anlatın.
- Kimlik bilgilerini işlemden önce alın.
- Şüpheli durumları not edin ve süresi içinde bildirin.
- Kimlik fotokopilerini güvenli saklayın, aydınlatma metnini hazır bulundurun.
- Belirsiz konularda mali müşavirinize danışın.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; hukuki veya mali danışmanlık değildir.
