Altın bir bileziği sattığınızda KDV, satış bedelinin tamamı üzerinden hesaplanmaz. Katma Değer Vergisi Kanunu, kuyumculuk için "özel matrah" denilen ayrı bir yöntem öngörür: satış bedelinden altının has bedeli düşülür, KDV yalnız kalan kısım üzerinden hesaplanır. Bu yazıda yöntemi, formülü ve gerçek bir örneği adım adım anlatıyoruz.
Özel matrah nedir?
KDV Kanunu'nun 23/e maddesine göre altından mamul ziynet eşyası ile sikke altın (çeyrek, yarım, tam, Ata ve benzerleri) tesliminde KDV matrahı, satış bedelinden bu ürünlerin içindeki külçe altın bedelinin düşülmesiyle bulunur. Uygulamanın ayrıntıları KDV Genel Uygulama Tebliği'nde yer alır.
Mantığı basittir: altının kendisi zaten ekonomide sürekli el değiştiren bir değerdir. Kuyumcunun yarattığı katma değer, esas olarak işçilik ve kârdır. Özel matrah, vergiyi bu katma değer üzerinden almayı amaçlar.
Aynı yaklaşım gümüş mamullerde de uygulanır; e-belgede gümüş için ayrı bir kod kullanılır (aşağıda değiniyoruz).
Has bedeli nasıl bulunur?
Has bedeli, satılan parçanın içindeki saf altının TL karşılığıdır:
- Has miktarı = net gram × milyem ÷ 1000
- Has bedeli = has miktarı × Borsa İstanbul'da son resmî iş günü oluşan külçe altın kapanış fiyatı
Burada dikkat edilecek iki nokta vardır:
- Fiyat, sizin tezgâh fiyatınız değildir. Has bedeli, kendi satış ya da alış fiyatınızla değil, Borsa İstanbul'un son resmî iş günü kapanış fiyatıyla hesaplanır.
- "Son resmî iş günü" satış gününden önceki son işlem günüdür. Hafta sonu ve resmî tatiller atlanır; pazartesi yapılan bir satışta cuma günü kapanışı esas alınır.
Milyem ise parçanın ayarına göre kullanılan değerdir (14 ayar için 585, 22 ayar için 916 gibi). Milyem ayrıntısı için has, milyem ve ayar rehberimize bakabilirsiniz.
Formül: KDV dahil fiyattan matrah ve KDV
Kuyumcuda etiket ya da tezgâh fiyatı genellikle KDV dahildir. Bu durumda hesap şöyle yapılır:
- Has bedeli yukarıdaki gibi bulunur.
- KDV dahil satış tutarından has bedeli çıkarılır. Kalan tutar, KDV dahil kabul edilir.
- Matrah = (satış tutarı - has bedeli) ÷ (1 + KDV oranı)
- KDV = (satış tutarı - has bedeli) - matrah
KDV oranı yüzde olarak değil ondalık olarak yazılır; yüzde 20 için 1 + 0,20 = 1,20 ile bölersiniz. Güncel oranı mali müşavirinizle teyit edin.
Örnek hesap
Bir müşteriye 6,20 gram 14 ayar bir kolye sattığınızı düşünelim.
| Bilgi | Değer |
|---|---|
| Net ağırlık | 6,20 g |
| Milyem (14 ayar) | 585 |
| KDV dahil satış tutarı | 17.000,00 TL |
| Borsa İstanbul kapanışı (son resmî iş günü) | 3.990,00 TL/g |
| KDV oranı | %20 |
Adım 1: Has miktarı 6,20 × 585 ÷ 1000 = 3,627 gram has
Adım 2: Has bedeli 3,627 × 3.990 = 14.471,73 TL
Adım 3: KDV dahil kalan tutar 17.000,00 - 14.471,73 = 2.528,27 TL
Adım 4: Matrah 2.528,27 ÷ 1,20 = 2.106,89 TL
Adım 5: KDV 2.528,27 - 2.106,89 = 421,38 TL
Sonuç olarak faturada has bedeli 14.471,73 TL, KDV matrahı 2.106,89 TL ve KDV 421,38 TL olarak yer alır. Toplam yine 17.000,00 TL eder.
Aynı satışı özel matrah uygulamadan hesaplasaydınız 17.000 ÷ 1,20 = 14.166,67 TL matrah ve 2.833,33 TL KDV çıkardı. Aradaki fark, yöntemin neden önemli olduğunu gösterir: yanlış yöntemle hem müşteriye fazla vergi yansıtırsınız hem de kayıtlarınız tutarsız hâle gelir.
Kendi rakamlarınızla denemek için özel matrah hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz.
Yuvarlama
Ara adımlarda tutarları yuvarlamayın. Has miktarını, has bedelini ve kalan tutarı tam hassasiyetle taşıyın; yuvarlamayı yalnızca faturaya yazılacak son değerde, kuruş hassasiyetinde ve yarım yukarı kuralıyla yapın. Birden fazla satırlı bir satışta hesap her satır için ayrı yapılır.
Hangi ürünler özel matrah kapsamında değil?
| Ürün | Uygulama |
|---|---|
| Altın ziynet eşyası (bilezik, kolye, yüzük vb.) | Özel matrah |
| Sikke altın (çeyrek, yarım, tam, Ata) | Özel matrah |
| Gümüş mamul | Özel matrah (gümüş kodu ile) |
| Külçe altın, gram altın | KDV istisnası |
| Altın içermeyen ürün (saat, aksesuar vb.) | Normal KDV |
Külçe ve gram altın teslimi KDV Kanunu'nun 17/4-g maddesiyle KDV'den istisnadır. Bu ürünlerde has bedeli düşme hesabı yapılmaz; satış KDV'siz faturalanır. Gram altını ziynet eşyası gibi hesaplamak sık rastlanan bir karışıklıktır.
e-Arşiv ve e-Fatura'da 805 kodu
Özel matrahlı satış e-belgeye de özel biçimde yansır:
- Fatura tipi özel matrah olarak seçilir.
- Has bedeli satırda istisna tutarı olarak gösterilir; altın ve sikke için kod 805, gümüş mamul için 808 kullanılır.
- Matrah ve KDV satır bazında yazılır.
- Külçe ve gram altın satışında fatura tipi istisnadır ve istisna kodu 230 kullanılır.
Müşteri e-Fatura mükellefiyse belge e-Fatura, değilse e-Arşiv fatura olarak düzenlenir. Kod listeleri Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından güncellenebildiği için entegratörünüzün kullandığı güncel listeyi kontrol etmekte fayda var.
Sık yapılan hatalar
- Tezgâh fiyatıyla has bedeli hesaplamak. Has bedeli sizin satış fiyatınızla değil, Borsa İstanbul kapanışıyla hesaplanır.
- Aynı günün fiyatını kullanmak. Esas alınan fiyat, son resmî iş gününün kapanışıdır. Pazartesi satışında cuma kapanışı kullanılır.
- Brüt gramla hesaplamak. Taşlı parçalarda taş ağırlığı düşülmeli, has net gram üzerinden hesaplanmalıdır.
- Milyemi ayardan türetmek. 14 ayar için 583,3 değil, kullanılan milyem olan 585 yazılır.
- Ara sonuçları yuvarlamak. Kuruş farkları birikir ve faturadaki toplam tutmaz.
- Gram altını özel matrahla faturalamak. Külçe ve gram altın istisnadır.
- Has bedelinin satış tutarını aşması. Çok düşük işçilikli ya da indirimli satışlarda kalan tutar sıfırın altına düşebilir. Bu durumda matrah ve KDV sıfır olur; fiyatlamanızı gözden geçirmeniz gerekir.
Hasvero bu hesabı nasıl yapar?
Hasvero'da satış onaylandığında her satır için has bedeli, matrah ve KDV ayrı ayrı hesaplanır ve belgeye kaydedilir. Borsa İstanbul kapanış fiyatı günlük olarak tutulur; satış tarihinden önceki son işlem günü otomatik bulunur, hafta sonu ve tatiller atlanır. Kapanış fiyatı eksikse son bilinen kapanış kullanılır ve ekranda uyarı gösterilir.
Belge onaydan sonra e-Arşiv ya da e-Fatura olarak kuyrukta oluşturulur; fatura tipi, 805/808 veya 230 kodu ve satır bazında matrah kendiliğinden yazılır. Tezgâhtaki satış e-belgenin oluşmasını beklemez. Ayrıntılar için e-Fatura ve özel matrah sayfasına göz atabilirsiniz.
Özel matrah uygulamasına ilişkin güncel oran ve yorumlar için mali müşavirinize danışmanızı öneririz.
